Gram naar kilogram

Toen Franse wetenschappers in de jaren 1790 het metrieke stelsel opzetten, definieerden ze de gram als de massa van één kubieke centimeter water bij de temperatuur van smeltend ijs. Die eenheid was te klein om als praktisch referentiegewicht te dienen. Daarom werd in 1799 een platina standaard gegoten voor duizend van die grammen: de kilogram. Daardoor is de SI-basiseenheid van massa vreemd genoeg de eenheid met een voorvoegsel: de kilogram is de basis en de gram is formeel een duizendste daarvan.

In 1889 werd de cilinder van platina en iridium die bij Parijs werd bewaard het internationale prototype. In 2019 werd die vervangen door een definitie op basis van de constante van Planck. Aan de verhouding veranderde dit niets. Een gram is altijd precies 1/1.000 kg geweest, dus de omrekening is puur het verschuiven van de komma, zonder afronding.

Recepten, voedingswaarde-etiketten en postweegschalen rekenen in grammen, terwijl verzendtarieven, bagagelimieten en lichaamsgewicht kilogrammen gebruiken. Een pakket dat op een keukenweegschaal 1.850 g weegt, wordt gefactureerd als 1,85 kg, wat vaak wordt afgerond naar de volgende klasse van 0,5 kg of 1 kg. Bij voedsel in bulk werkt het net zo: een zak rijst van 500 g is een halve kilo, en vier zakken zijn samen 2 kg.

Water is een handig geheugensteuntje. Een liter water heeft een massa van bijna precies 1 kg, dus een fles van 1,5 L bevat ongeveer 1.500 g water, oftewel 1,5 kg zonder het plastic mee te tellen.

De komma de verkeerde kant op schuiven is de klassieke fout: 250 g is 0,25 kg, niet 2,5 kg en ook niet 25 kg. Een snelle controle: het aantal kilogram moet altijd het kleinere getal zijn. Op veel Europese etiketten staat de decimaal bovendien met een komma, dus 1,5 kg betekent anderhalve kilo, geen vijftienhonderd.

Hebt u de omgekeerde richting nodig, dan vermenigvuldigt de pagina kilogram naar gram juist met 1.000. Voor ponden en ounces, of een andere eenheid van massa, opent u de eenhedenomrekenaar.